Windmolens zijn belangrijk in de energiemix voor schone, betrouwbare energie. In onze energiehubs ligt de focus op windmolens, ook omdat we al veel zonne-energie opwekken in onze regio. Er is wel een keerzijde: windmolens hebben impact op de directe omgeving, bijvoorbeeld vanwege ‘slagschaduw’.
In dit artikel vertellen we wat slagschaduw is, wat effecten kunnen zijn op de omgeving en hoe wij de hinder zoveel mogelijk willen en kunnen beperken.
Wat is slagschaduw?
Slagschaduw ontstaat wanneer de zon schijnt en de draaiende bladen (wieken) van een windmolen het zonlicht tegenhouden en een bewegende schaduw op de omgeving werpen. Als de bladen draaien, wisselen schaduw en zonlicht elkaar continu af. Dit flikkerende effect noemen we slagschaduw.
Slagschaduw is er niet altijd; het hangt bijvoorbeeld af van:
- De hoeveelheid zonneschijn
- De stand van de zon
- De hoeveelheid wind
- De windrichting
- De afstand van de windmolen tot gebouwen in de omgeving
Dat betekent dat de hoeveelheid slagschaduw, maar ook de plek van die slagschaduw, elk seizoen anders is. Je hebt dus nooit het hele jaar op dezelfde plek te maken met slagschaduw.
In het plaatje hieronder zie je hoe de plek van de slagschaduw van een windmolen verandert in een jaar. In de winter schijnt de zon minder lang. Je hebt dan kort te maken met een langwerpige schaduw (blauw). In de zomer schijnt de zon langer. De zon staat overdag hoger, waardoor de schaduw kort is. In de ochtend en avond is de schaduw langwerpig (donkeroranje).
Wat zijn de effecten op de omgeving?
Uit ervaring blijkt dat slagschaduw in en om het huis vaak als hinderlijk wordt ervaren. De afwisseling van licht en donker die door een raam naar binnen valt, is onrustig. Het kan leiden tot afleiding, concentratieverlies en irritatie. In sommige gevallen, bij langdurige blootstelling, ervaren mensen ook stressklachten of hoofdpijn.
Onderzoeken laten nog geen duidelijke conclusies zien, maar omwonenden die te maken hebben met slagschaduw ervaren deze hinder vaak wel. Omdat we de leefbaarheid in en rondom onze energiehubs vooropstellen, nemen we die ervaringen serieus. Daarom is slagschaduw een belangrijk onderwerp in de gesprekken die we met de omgeving voeren.
Wat zegt de wet over slagschaduw?
Om omwonenden te beschermen, heeft de Rijksoverheid duidelijke, strenge regels opgesteld. Volgens de wet mag een ‘gevoelig object’, bijvoorbeeld een woning, ziekenhuis of school, maar heel beperkt te maken krijgen met slagschaduw.
Voor locaties met één of twee windmolens gelden landelijke regels: de windmolens moeten worden stilgezet als:
- er meer dan 17 dagen per jaar, langer dan 20 minuten per dag slagschaduw op een gebouw valt;
- én het gebouw op minder dan 12 keer de rotordiameter van de windmolen ligt. Dat is ongeveer twee keer de lengte van een rotorblad (wiek).
In de praktijk wordt dit vaak omgerekend naar een maximum van 5 uur en 40 minuten per jaar per gebouw.
Voor windparken met meer dan drie molens, worden nieuwe regels gemaakt. Dat komt door een uitspraak van de Raad van State. Zolang die regels er niet zijn, maken de provincies of gemeenten zelf regels (‘lokale normen’). In de praktijk worden vaak dezelfde normen gebruikt als voor locaties met één of twee windmolens.
Hoe beperken we de slagschaduw?
Als publiek ontwikkelbedrijf is ons uitgangspunt helder: in al onze projecten blijven we binnen de wettelijke normen. Ook proberen we de hinder verder terug te dringen, zodat omwonenden dus minder dan 5 uur en 40 minuten per jaar last hebben van slagschaduw. Maar we zijn ook realistisch: elk kwartier dat een windmolen stilstaat, levert hij geen duurzame energie en geen opbrengsten voor de omgeving op.
Daarom proberen we onze windmolens zo min mogelijk hinder te laten veroorzaken en ze tegelijkertijd zo efficiënt mogelijk in te zetten. Daarvoor gebruiken we nauwkeurige planningen en geavanceerde technologieën:
- Zorgvuldige inpassing vooraf: al tijdens de ontwerpfase van een energiehub berekenen we de schaduw tot in detail. Door de posities van de turbines slim te kiezen ten opzichte van de omliggende bebouwing en de stand van de zon, proberen we schaduw op woningen zoveel mogelijk te voorkomen.
- Automatische stilstandvoorziening: alle moderne windmolens in onze projecten hebben een stilstandvoorziening (een automatische afslagmodule). Zodra er schaduw op een woning valt, is het systeem zo ingeregeld dat de windturbine stil wordt gezet. Dit heet ‘near to zero’, omdat hij natuurlijk niet meteen stilstaat. De molen gaat pas weer draaien als de zon is verplaatst of onder is gegaan.
- Hindermeldingen: er zijn apps waarbij mensen een melding kunnen maken als zij hinder ervaren door slagschaduw. Na zo’n melding kan een windmolen tijdelijk worden stilgezet. Als omwonenden geen melding geven, bijvoorbeeld omdat ze op vakantie zijn, dan kan de windmolen gewoon blijven draaien.
- Slimme weersensoren: vroeger werden alleen theoretische berekeningen (gebaseerd op het scenario dat de zon áltijd schijnt) gebruikt, maar tegenwoordig werken we met real-time lichtsensoren op de turbines. Deze sensoren meten de daadwerkelijke lichtintensiteit. Schuift er een wolk voor de zon? Dan geeft de turbine geen schaduw en registreert het systeem geen slagschaduwminuten. Zo kunnen we de normen exact naleven zónder onnodig verlies van duurzame energie en opbrengsten voor de omgeving.
Vragen? Neem contact op
Techniek en regels zijn de basis, maar luisteren naar de praktijk is minstens zo belangrijk. Iedereen ervaart slagschaduw namelijk anders. Heeft u vragen over slagschaduw, de toegepaste meetsystemen of de ontwikkeling van een specifieke energiehub in uw regio? Neem dan vooral contact met ons op.