Bij Publiek Ontwikkelbedrijf REKS (POB REKS) werken we aan duurzame energie in onze regio, onder meer bij energiehub SpinderVossenberg. Hier onderzoeken we de mogelijkheden voor het vervangen en toevoegen van windturbines en de slimme combinatie daarvan met zonne-energie en opslag. Natuurlijk voeren we hiervoor de verplichte technische, milieu- en natuur- onderzoeken uit.
Maar een windmolen doet meer dan alleen stroom opwekken. Het heeft ook invloed op de omwonenden en de dynamiek in een gebied. We vinden het bij POB REKS belangrijk om ook daar aandacht voor te hebben. Daarom hebben we het bureau Public Mediation gevraagd om een ‘sociale diagnose’ op te stellen. Wat houdt dit in en waarom is dit belangrijk voor onze projecten? We spraken hierover met Amber Bosse, procesbegeleider en bemiddelaar bij Public Mediation.
Maar een windmolen doet meer dan alleen stroom opwekken. Het heeft ook invloed op de omwonenden en de dynamiek in een gebied. We vinden het bij POB REKS belangrijk om ook daar aandacht voor te hebben. Daarom hebben we het bureau Public Mediation gevraagd om een ‘sociale diagnose’ op te stellen. Wat houdt dit in en waarom is dit belangrijk voor onze projecten? We spraken hierover met Amber Bosse, procesbegeleider en bemiddelaar bij Public Mediation.
Aandacht voor de gemeenschap
Public Mediation is een onafhankelijke partij die ingewikkelde maatschappelijke vraagstukken begeleidt. Het bureau, ontstaan vanuit de Universiteit van Amsterdam, heeft een sterke band met de wetenschap en benadert ruimtelijke projecten vanuit een sociaal-maatschappelijke bril.
Amber ziet dat de gemeenschap vaak onderbelicht blijft bij grote ruimtelijke ontwikkelingen, zoals energieprojecten. “Bij windmolens wordt vaak over drie onderwerpen gesproken: het juridische (wat mag en wat niet), het technische (zoals slagschaduw en geluid) en het economische (de financiële participatie). Daardoor is niet altijd goed in beeld welke waarden, zorgen en wensen leven in de gemeenschap, omdat ze niet goed in die drie categorieën passen.”
Ze noemt een braakliggend grasveld zonder specifieke ecologische waarde als voorbeeld. Op een technische kaart lijkt de plek perfect voor een bouwproject. “Maar voor de buurt kan dat juist de plek zijn waar bewoners elkaar ontmoeten, waar ze de hond uitlaten of waar ze hun buurtbarbecue houden,” legt Amber uit. “Zulke sociale functies en ervaringen zie je niet terug in een verplichte milieueffectrapportage.”
Drie soorten rechtvaardigheid
In het onderzoek naar de sociale impact van de plannen rond SpinderVossenberg is ‘rechtvaardigheid’ een belangrijk begrip. Bij POB REKS streven we ernaar dat het proces voor de omgeving ook daadwerkelijk rechtvaardig vóélt. Dat gaat volgens Amber over meer dan alleen het verdelen van de opbrengsten. Ze onderscheidt drie pijlers voor een zorgvuldig proces:
- Erkenningsrechtvaardigheid: krijgen álle waarden een plek? “Het mag in zo’n traject ook gaan over het feit dat je iets simpelweg niet mooi vindt, of dat je je minder thuis voelt op een plek,” zegt Amber.
- Procedurele rechtvaardigheid: kan iedereen op een goede manier meedoen? “We kijken of er groepen zijn die zich niet uit zichzelf aandienen, maar waar je echt proactief naartoe moet,” stelt ze.
- Distributieve rechtvaardigheid: hoe worden de lusten en de lasten verdeeld? “Financiële participatie in een burgerwindpark klinkt mooi, maar aandelen of obligaties worden vaak gekocht door mensen met financiële ruimte. Inwoners met minder middelen dragen soms wél de fysieke lasten, maar kunnen niet investeren of verhuizen als de leefbaarheid voor hen afneemt. Dit kan onbedoeld scheidingen binnen een wijk versterken.”
Verder kijken dan 'voor of tegen'
Om deze sociale dynamiek rondom energiehub SpinderVossenberg in kaart te brengen, voert Public Mediation op dit moment interviews uit met belangrijke partijen, zoals wijkprofessionals, omwonenden en ondernemers. Daarbij maken ze gebruik van de sneeuwbalmethode: aan het eind van elk gesprek vragen ze wie er volgens de geïnterviewde ook nog gesproken moet worden. Zo vergeten we geen belangrijke partijen.
“Het gaat ons er in deze gesprekken niet om of iemand wel of geen windmolen wil,” benadrukt Amber. “We meten geen draagvlak. Wel vragen we bijvoorbeeld waar iemand sowieso heen zou gaan als hij of zij een rondleiding zou geven door het gebied. En wat vertelt iemand daar dan over? Zo leren we hoe mensen het gebied zien en ervaren.”
Absorptievermogen van een gemeenschap
Die bredere blik is volgens haar nodig in een complexe omgeving als SpinderVossenberg. Het gebied vormt een grens tussen drie gemeenten en kent verschillende woonstijlen, van stedelijk tot landelijk. Bovendien speelt er veel tegelijkertijd in dit gebied. Amber waarschuwt daarbij voor het ‘absorptievermogen’ van de gemeenschap. “Bewoners krijgen brieven over losse projecten op de mat, van nieuwe windmolens tot hoogspanningsstations en een evenemententerrein. Overheden werken vaak verkokerd aan die projecten, maar mensen in de wijk zien dat natuurlijk niet los van elkaar. We moeten in de gaten houden hoeveel zo’n gebied aankan.”
Voor POB REKS is deze sociale diagnose belangrijk, omdat we zoeken naar meerwaarde voor het gebied. Als publiek ontwikkelbedrijf kunnen we een deel van de opbrengsten bijvoorbeeld investeren in projecten die de omgeving belangrijk vindt. “Als je vooraf niet goed onderzoekt wat mensen daadwerkelijk belangrijk vinden, dan mis je de kans om een passend proces in te richten en risico’s goed in te schatten,” aldus Amber. “Het risico is dan dat het proces juridisch wordt, waarbij het vaak niet over windmolens gaat maar over onderliggende waarden waar mensen zich zorgen over maken. Goed sociaal onderzoek en goede participatie kunnen de kans daarop verkleinen.”
Aanbevelingen voor betere participatie
De uitkomsten van het onderzoek van Public Mediation worden eind 2026 verwacht. De aanbevelingen kunnen we gebruiken om het participatieproces nog beter te laten aansluiten op wat er speelt en leeft onder de bewoners. Amber besluit positief: “Gelukkig maken we tegenwoordig niet meer uitsluitend plannen achter de computer. Het is belangrijk om de wijk in te gaan. Het is goed dat jullie je daar bij POB REKS zo bewust van zijn.”